युद्घभूमि अफ्गानिस्तानको हेलमण्ड प्रोभिन्स ग्यारेक्स भन्ने ठाउँबाट गीतकार नरेश "नाती" १५ दिनको विदा मनाउन वेलायत आउनु भएको वेला उहाँले लेख्नु भएका ७०,८० वटा गीतहरु हेर्न दिनु भएको थियो । भर्खरै ती गीतहरुको संगालो प्रकाशित भएको छ, एउटा सुन्दर दस्ताबेजका रुपमा । 

 

लाहुरे अथवा सिपाहीहरुले बन्दुक र कलमको संयोजन गरेर युद्घ भुमीमा लेखेका साहित्यहरु नै युद्घ साहित्यको एउटा पाटा हुन । युद्घ साहित्यका धेरै पाटाहरुमा एउटा पाटाको निर्माण गरेका छन नरेश नातिले । पितापूर्खाले युद्घमा बनाएको इतिहासलाई जोगाउँदै अर्को इतिहासको निर्माण गरेका छन् । नेपालीहरुको सुन्दर जीवनको चित्रण र युद्घ गर्दा भोगेका भोगाईहरुको एकमुष्ठ नाम भएर आएको छ, नरेश नातिको गीती संग्रह �बाटो खोज्दा खोज्दै� ।  

 

युद्घसंगै संसारमा बन्दुक बोकेर कलम चलाउने साहित्यकारहरु: पाकिस्तानी सिपाही कवि फैज अहमद फैज, चिनका सिपाही कवि लि इङ्ग मात्रै होईनन्, गोर्खाली सिपाही कवि तथा गायक मास्टर मित्रसेन, सिपाही कवि चन्द्र नेपाली राई, नाराद मुनि थुलुङ्गलाई पढ्दा मलाई धेरै गौरब लागेको थियो । जीवीतै भएका सिपाहि कवि जी.बि. लुगुन, रक्ष राई, दयाकृष्ण राई, टंक वनेम , गणेश राई, मुली वीर राई, मिजास तेम्बे, जगत नवोदित, हेम कुमार राई, ईश्वर चाम्लिङ्ग, विश्व काजी राई, लाल राना, चोक गुरुङ्ग , भूमिराज राई, नरेश नातीहरुसंग प्रत्यक्ष भेटघाट र कुराकानीबाट वास्तविक लेख्नेहरु सिपाहिहरु नै हुन भन्ने कुरा बुझेको छू ।  

 

संगीतका नोटेसनहरुमा शब्दको मात्रा मिलेको हुनु पर्छ यदि शब्दको मात्रा घटी वा बढी भएमा संगीतकार गीतकारको शब्दमा अतिक्रमण गर्न बाध्य हुन्छ । स्थाई र अन्तरामा शब्दको मात्रा धेरै भएमा संगीतकारले शब्दलाई काटेर संगीतको नोटमा मिलाएर गाउनको लागी तयार बनाउँछ, यदि शब्दको मात्रा थोरै भएमा संगीतकारले हो हो, हा हा जस्ता शब्दहरु थपेर गाउनको लागी तयार बनाउँछन् । मलाई लाग्छ नातीका गीतहरुलाई संगीतकारले अतिक्रमण गरे भने अनर्थ हुनेछ । नातीका गीतहरु गीत जस्तै भएर आएका छन् । नातिका गीतहरुले कस्तो खालको हावा पानी र मौसम भेट्ने हून, हेर्न भने बाँकी नै छ । यस कृती भित्रका गीतहरुले मान्छेको जीवन भित्रका खाँटी जीवन लिएर आएका छन् । हरेक पाटाहरुलाई छोएर आएका छन् । मायाप्रिती, देशप्रेम,मिलनबिछोड र इश्वर प्रतिको इन्कार, युद्ध, माटोको खोजी, बिरही प्रकारका गीतहरु यस कृतिमा सामवेश भएका छन् । केहि गीतहरु प्रगतिशील बिचारका पनि छन् ।  

 

नातीका गीतहरु गीती लेखनमा उदाहरण बनेर आएका छन् । गीत, गीत जस्तै हुनु पर्छ । मलाई यो कृति हेर्दा नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान वेलायतले काठमाण्डौको गुरुकुलमा गरेको कार्यक्रमको सम्झना आईरहेको छ । त्यस कार्यक्रममा बरिष्ठ गायक तथा संगीतकार अम्बर गुरुङ्गलाई सम्मान र गायक कुबेर राईलाई पुरस्कार बितरण गर्दा बरिष्ठ गायक तथा संगीतकार अम्बर गुरुङ्गज्युले भन्नु भएको थियो, एउटा कुकुरले एक पटक हार्मोनीयममा सा, रे, ग, म सम्म बजाएको थियो रे तर मान्छेले चाहि सा, रे, ग, म, प, ध, नी, सा बजाउन सक्नु पर्छ रे । त्यसरी नै गीत भावना मात्र पोखेर पुरा हुदैन । अब गीतका हरफहरुलाई हेरौ -  

 

भत्किएर चारै तिर, हिड्ने बाटो छैन  

आफ्नो भने संसारमा, टेक्ने माटो छैन ।  

ठेगान छैन एउटै छैन, बसी हिड्ने बास मेरो  

कुन बेला कहाँ पुगी, जीवन बन्छ लाश मेरो ।  

 

आफ्नो माटोमा जन्मिएर त्यहाँको परिवेश, वातवरण, समाज र संस्कृति संग खेली, हुर्की, बढेर वैशालु जोस जागर जति सबै परदेशी माटोमा मुछ्नु पर्ने हाम्रो बिबशता छ, त्यही बिबशताको एउटा वास्तवीक अनुहार यो गीतले देखाएको छ । वास्तवमै लाहुरेहरु न यताका न उताका भएका छौ । परदेशबाट घरदेश फर्किदा लाहुरे आयो भन्छन् । घरदेशबाट परदेश फर्कियो विदेशी आयो भन्छन् । परदेशी अथवा लाहुरेहरुको पहिचान हराई रहेको अवस्थामा आफ्नो पहिचान खोजीरहेका छन् नातीका गीती हरफहरुले । हाम्रो देश नेपालमा जनयुद्धको घाउले पोलीरहेको बेलामा परदेशमै भए पनि देशको पिडा यसरी पोखेका छन् अर्का गीति हरफहरुमा -  

 

बाबा किन फर्किएनन्, भन्छन् छोरा छोरी  

आमा रुन्छिन् बिरहमा, हुन्छिन् एकोहोरी ।  

 

अझै पनि जनयुद्धको घाउ हाम्रो देशमा निको भएको छैन । मैना सुनुवारको कथा होस या पत्रकार कृष्ण सेनको, जीतमान बस्नेतको होस या डेकेन्द्र थापाको... यस्ता कैयौ नेपालीहरुको कथा जीवीतै छन् । कति छोरा छोरीहरु आमा बाबा कहिले आउँछन् भनेर बाटो हेरिरहेका छन्, कोही आमाबाबाहरु छोरा छोरीहरुको प्रतिक्षामा छन् । प्रतिक्षाको ठिट लाग्दो आशाको बसार्इ पनि हो यो गीत -  

 

भत्किएको झुपडीमा, दुखियाको बास 

बाचुन्जेल दुखै दुख, मरे पछि लास  

 

अर्काको घर अथवा धनीको घरमा नोकर भएर बस्नु गरीब हुनुको तिक्त अनुभुति यो गीतले पोखेको छ ।  

 

देशकै छोरो बन्नलाई, शिरै बाजी राख्नु प-यो  

बिरहमा परिन आमा, हजारौंको आँसु झ-यो ।  

 

यस्ता विभिन्न प्रकारका गीतहरु यो कृति भित्र समावेस भएका छन्। ती गीतहरुले मीठो संगीत र सुमधुर स्वर पाउने सम्भावना धेरै छ । "बाटो खोज्दा खोज्दै" गीती लेखनमा एउटा शक्तिशाली कृति भएर आएको छ । तपाईको कलमले अझै नयाँ नयाँ चेतना र विचारका गीती हरफहरु जन्माउन सकून नयाँ प्रयोगहरु गर्दै संख्यात्मक भन्दा गुणात्मक गीतहरु जन्माउन सकून भन्ने शुभकामना छ।  

 

जीवन र माटो खोजीरहेको यो कृति पाठकहरु सामु उभाई दिनु भएको छ, यो एउटा शुभ थालनी हो। सिर्जनाको तपाईंको यात्रा सुगम रहोस कामना। 

-हाल ब्रुनाई