नेपालब्रिटेन संवाददाता
युवराज थापा । रोमानिया । रोजगारीको राम्रो अवसर र उज्ज्वल भविष्यको खोजीमा युरोप प्रवेश गरेका धेरै नेपालीका लागि रोमानिया पछिल्लो समय अवसरसँगै चुनौतीको देश पनि बन्दै गएको छ। वैदेशिक रोजगारीका लागि ठूलो रकम खर्च गरेर रोमानिया आएका नेपालीमध्ये कतिपयले सम्झौता वा भर्तीका क्रममा भनिएको भन्दा फरक काम, पारिश्रमिक र सेवासुविधा पाउने गरेको गुनासो गरिरहेका छन्। अर्कोतर्फ, रोजगारी गुमेपछि वा रोजगारदातासँग विवाद भएपछि बस्ने ठाउँसमेत गुमाउने, मानसिक तनावमा पर्ने र असुरक्षित जीवन बिताउनुपर्ने अवस्था देखिन थालेको छ।
रोमानियामा रहेका नेपाली समुदायका विभिन्न समस्यामध्ये रोजगारीमा असुरक्षा, सम्झौताअनुसार सेवासुविधा नपाउनु, आर्थिक संकट, लागू पदार्थ तथा अन्य कुलतको जोखिम, घरबारविहीन अवस्था, ट्राफिक नियमसम्बन्धी अपर्याप्त जानकारी र सडक दुर्घटना जस्ता विषय गम्भीर बन्दै गएको देखिन्छ।
कम्पनीले भनेजस्तो काम र सेवासुविधा नपाएको गुनासो
नेपालबाट रोमानिया आउँदा धेरै श्रमिकले निश्चित तलब, कामको प्रकृति, बस्ने व्यवस्था, खाना, यातायात, स्वास्थ्य बीमा तथा अन्य सुविधाबारे जानकारी पाउने गरेका हुन्छन्। तर रोमानिया पुगेपछि आफूलाई बताइएको कामभन्दा फरक काम गर्न लगाइएको, अपेक्षाभन्दा कम पारिश्रमिक पाएको वा अतिरिक्त कामको उचित पारिश्रमिक नदिइएको गुनासो कतिपय श्रमिकले गर्ने गरेका छन्।
कम्पनी र श्रमिकबीचको सम्झौता स्पष्ट नहुँदा वा सम्झौतामा उल्लेख भएका अधिकारबारे श्रमिक स्वयं जानकार नहुँदा समस्या अझ जटिल बन्ने गरेको छ। भाषाको समस्या, कानुनी प्रक्रियाबारे अपर्याप्त जानकारी र रोजगारदातामाथिको निर्भरताका कारण कतिपय नेपालीले अन्याय सहेर पनि काम गरिरहनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
कतिपय अवस्थामा रोजगार गुमेपछि अर्को काम खोज्न समय लाग्ने र त्यस अवधिमा बसोबास तथा दैनिक खर्च जुटाउन कठिन हुने गर्छ। आर्थिक संकट बढ्दै जाँदा समस्याले एउटा श्रमिकलाई मात्र होइन, उसको परिवारलाई समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने गरेको छ।
विदेश आएर पनि घरबारविहीन हुने बाध्यता
रोजगारीका लागि हजारौं किलोमिटर टाढा आएका व्यक्तिका लागि बस्ने ठाउँ गुम्नु सामान्य आर्थिक समस्या मात्र होइन, जीवनकै संकट बन्न सक्छ।
काम गुमेपछि कम्पनीले उपलब्ध गराउँदै आएको आवास छोड्नुपर्ने, नयाँ कोठा भाडामा लिन पैसा नहुनु, साथीभाइ वा चिनजानका व्यक्तिको आश्रयमा केही समय बस्नु र अन्ततः सडक वा सार्वजनिक स्थानमा रात बिताउनुपर्ने अवस्था केही नेपालीका लागि दुःखद यथार्थ बन्न सक्छ।
घरबारविहीन भएका व्यक्तिहरूका लागि खाना, न्यानो कपडा, स्वास्थ्य उपचार, सरसफाइ र सुरक्षित रात बिताउने स्थानको अभावले समस्या झनै गम्भीर बनाउँछ। कानुनी कागजात, बैंक खाता वा रोजगारीसम्बन्धी समस्या थपिँदा सामान्य जीवनमा फर्किन झनै कठिन हुन्छ।
यस्तो अवस्थामा रहेका व्यक्तिहरू मानसिक रूपमा कमजोर बन्न सक्छन्। परिवारलाई आफ्नो वास्तविक अवस्था बताउन नसक्ने, नेपालमा ऋण तिरेर विदेश पठाएका आफन्तलाई निराश बनाउन नचाहने र समाजमा आफ्नो अवस्था लुकाउन खोज्ने प्रवृत्तिले समस्या थप गहिरो बनाउन सक्छ।
कुलत र दुर्व्यसनको बढ्दो जोखिम
विदेशमा एक्लोपन, बेरोजगारी, आर्थिक तनाव, पारिवारिक दूरी र भविष्यप्रतिको अनिश्चितता मानिसलाई मानसिक रूपमा कमजोर बनाउने प्रमुख कारण बन्न सक्छन्। यही अवस्थाको फाइदा उठाउँदै केही व्यक्तिहरू मदिरा, लागू पदार्थ वा अन्य प्रकारका दुर्व्यसनमा फस्ने जोखिम बढ्न सक्छ।
सुरुमा साथीभाइको संगत वा तनाव कम गर्ने बहानामा सुरु भएको कुलत पछि दैनिक जीवनको हिस्सा बन्न सक्छ। आम्दानीको ठूलो हिस्सा दुर्व्यसनमा खर्च हुँदा आर्थिक अवस्था झनै बिग्रिन्छ। त्यसपछि ऋण, पारिवारिक विवाद, रोजगारी गुम्ने अवस्था र सामाजिक एक्लोपनजस्ता समस्या थपिन सक्छन्।
नेपाली समुदायमा यो विषयलाई केवल व्यक्तिगत कमजोरीका रूपमा हेर्नुभन्दा मानसिक स्वास्थ्य, सामाजिक सुरक्षा, रोजगारको अस्थिरता र विदेशमा हुने एक्लोपनसँग जोडिएको सामाजिक समस्या का रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।
दुर्व्यसनमा फसेका व्यक्तिलाई गाली वा बहिष्कार गर्नुको सट्टा उपचार, परामर्श र पुनःस्थापनाको अवसर दिनुपर्ने आवश्यकता छ।
ट्राफिक नियमको जानकारीको अभाव र सडक दुर्घटनाको जोखिम
रोमानियामा नयाँ आएका नेपालीका लागि अर्को महत्वपूर्ण चुनौती सडक तथा यातायातसम्बन्धी नियम बुझ्नु हो। नेपाल र रोमानियाबीच सडक संरचना, ट्राफिक संकेत, पैदलयात्री नियम, साइकल लेन, सार्वजनिक यातायात तथा सवारी सञ्चालनसम्बन्धी नियममा फरक हुन सक्छ।
भाषा नबुझ्दा वा स्थानीय ट्राफिक नियमबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा दुर्घटनाको जोखिम बढ्न सक्छ। विशेषगरी रातिको समयमा कामबाट फर्किँदा सडक पार गर्दा, साइकल वा इलेक्ट्रिक स्कुटर प्रयोग गर्दा तथा नयाँ ठाउँमा यात्रा गर्दा अतिरिक्त सावधानी आवश्यक हुन्छ।
सडक दुर्घटनाले केवल घाइते हुने अवस्था मात्र निम्त्याउँदैन। गम्भीर दुर्घटनापछि उपचार खर्च, काम गर्न नसक्ने अवस्था, आम्दानी बन्द हुनु र परिवारमाथि आर्थिक भार थपिन सक्छ। कतिपय अवस्थामा दुर्घटनाले ज्यानसमेत लिन सक्छ।
त्यसैले रोमानिया आउने नेपाली श्रमिकलाई ट्राफिक नियम, सडक संकेत, पैदलयात्री अधिकार र स्थानीय कानुनबारे प्रारम्भिक जानकारी उपलब्ध गराउनु अत्यन्त आवश्यक देखिन्छ।
बाँच्नकै लागि गलत बाटो रोज्नुपर्ने बाध्यता
सबैभन्दा संवेदनशील अवस्था घरबारविहीन र बेरोजगार भएका व्यक्तिहरूको हुन सक्छ। नियमित आम्दानी बन्द भएपछि खाना खान, बस्न र दैनिक आवश्यकता पूरा गर्न समस्या उत्पन्न हुन्छ।
लामो समयसम्म सहयोग नपाउँदा केही व्यक्ति गलत संगतमा पर्न सक्छन्। चोरी, अवैध कारोबार वा अन्य गैरकानुनी गतिविधितर्फ आकर्षित हुने जोखिम पनि बढ्न सक्छ। तर यस्तो अवस्थालाई केवल अपराधको दृष्टिले हेर्नुभन्दा त्यसको पछाडिको सामाजिक र आर्थिक कारण पनि बुझ्न आवश्यक छ।
अपराध गलत हो, तर अपराधतर्फ धकेलिन सक्ने परिस्थितिको पहिचान र रोकथाम पनि समाजको जिम्मेवारी हो।
काम गुमाएको, सडकमा पुगेको वा आर्थिक संकटमा परेको नेपालीलाई समयमै सुरक्षित आवास, खाना, कानुनी परामर्श र वैकल्पिक रोजगारीको जानकारी उपलब्ध गराउन सकिए यस्ता जोखिम धेरै हदसम्म घटाउन सकिन्छ।
परिवारलाई सुनाउन नसक्ने पीडा
नेपालमा परिवारले विदेश गएको छोराछोरीबाट नियमित पैसा आउने अपेक्षा गरेका हुन्छन्। विदेश पठाउनका लागि घरजग्गा धितो राखेर वा ऋण लिएर ठूलो रकम खर्च गरेका परिवार पनि धेरै हुन्छन्।
तर विदेश पुगेपछि समस्या आएमा श्रमिकले आफ्नो वास्तविक अवस्था परिवारलाई बताउन डराउन सक्छ। “म ठीक छु”, “काम राम्रो छ”, “पैसा छिट्टै पठाउँछु” भन्ने शब्दभित्र कहिलेकाहीँ ठूलो पीडा लुकेको हुन सक्छ।
एकातिर नेपालमा परिवारको ऋण, अर्कोतिर रोमानियामा आफ्नो दैनिक जीवन धान्नुपर्ने बाध्यता—यस्तो दोहोरो दबाबले व्यक्तिको मानसिक अवस्था कमजोर बनाउन सक्छ।
नेपाली समुदायको भूमिका महत्वपूर्ण
रोमानियामा रहेका नेपालीको संख्या बढ्दै जाँदा समुदायभित्र आपसी सहयोगको आवश्यकता पनि बढेको छ। समस्या परेका व्यक्तिलाई समयमै सही निकायसम्म पुर्याउने, कानुनी सहायता खोजिदिने, सुरक्षित आवासको व्यवस्था गर्न सहयोग गर्ने, स्वास्थ्य उपचारमा समन्वय गर्ने र रोजगारसम्बन्धी विवादमा उचित सल्लाह दिने संयन्त्र बलियो हुन आवश्यक छ।
सामाजिक संस्था, गैरआवासीय नेपाली समुदाय, नेपाली दूतावास, स्थानीय प्रशासन, रोजगारदाता कम्पनी तथा श्रमिक स्वयंबीच समन्वय बढाउन सके धेरै समस्या सुरुमै समाधान गर्न सकिन्छ।
विशेषगरी नयाँ नेपाली रोमानिया आउँदा उनीहरूलाई श्रम अधिकार, रोजगार सम्झौता, तलब तथा ओभरटाइम, स्वास्थ्य बीमा, बसोबास, आपतकालीन सेवा, ट्राफिक नियम र स्थानीय कानुन सम्बन्धी आधारभूत जानकारी नेपाली भाषामै उपलब्ध गराउनु प्रभावकारी हुन सक्छ।
सरकारले पनि गम्भीरतापूर्वक हेर्नुपर्ने विषय
वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीलाई नेपालमै सही सूचना दिनु पहिलो आवश्यकता हो। कुन कम्पनीमा जाने, काम के हो, तलब कति हो, बस्ने व्यवस्था कसरी हुन्छ, सम्झौता केमा हस्ताक्षर गर्ने र समस्या परे कहाँ सम्पर्क गर्ने भन्ने कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ।
