क्यालिफोर्निया – ग्लोबल नेपाली प्रोफेसनल नेटवर्कले स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयमा उच्चस्तरीय नीति संवाद तथा कार्यशाला आयोजना गरेको छ। कार्यक्रममा नेपाल पोलिसी इन्स्टिच्युट (एनपीआइ) का संस्थापक तथा अध्यक्ष डा. खगेन्द्रराज ढकालले “रणनीतिक डायस्पोरा संलग्नताका लागि मार्गचित्र : नेपालका लागि ज्ञान सेतु निर्माण” विषयमा प्रस्तुति दिएका थिए।

गत मे १५ तारिखमा आयोजित तीन घण्टा लामो उक्त कार्यक्रममा सान फ्रान्सिस्को बे एरिया तथा अन्य क्षेत्रबाट नेपाली मूलका विभिन्न पेशाकर्मी, प्राध्यापक, अनुसन्धानकर्ता, उद्यमी, प्रविधिविज्ञ, विद्यार्थी, पत्रकार लगायतका सहभागीहरूको उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रममा नेपालले मुख्यतः विप्रेषण (रेमिट्यान्स) केन्द्रित दृष्टिकोणबाट अघि बढेर नेपाली डायस्पोरासंग रहेको ज्ञान र क्षमतालाई कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा छलफल गरिएको थियो।

सबै सहभागी तथा मुख्य वक्तालाई स्वागत गर्दै ग्लोबल नेपाली प्रोफेसनल नेटवर्कका अध्यक्ष नाइले श्रेष्ठले सन् २००६ मा स्थापना भएदेखि नेटवर्कले विगत दुई दशकमा “जीएनपीएन कुराकानी” शृङ्खलामार्फत बे एरियामा विभिन्न प्रतिष्ठित नेता, विज्ञ तथा सार्वजनिक बौद्धिक व्यक्तित्वहरूलाई आमन्त्रण गरिएको स्मरण गरे। साथै उनले नेपाल पोलिसी इन्स्टिच्युटका अध्यक्ष डा. ढकाललाई सोही शृङ्खलाका वक्ताका रूपमा स्वागत गर्न पाउँदा खुशी व्यक्त गरे।

छलफल विशेषगरी “डायस्पोरा ज्ञान सेतु” भन्ने उदाउँदो अवधारणामा केन्द्रित थियो। यसको उद्देश्य विश्वभर रहेका नेपाली विज्ञता, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन तथा व्यावसायिक सञ्जाललाई नेपालको दीर्घकालीन राष्ट्रिय विकासमा थप व्यवस्थित ढंगले योगदान गर्न सक्ने व्यावहारिक मार्गहरू निर्माण गर्नु रहेको बताइएको थियो।

सहभागीहरूले डायस्पोरा र नेपालस्थित संस्थाबीच सहकार्यका लागि पाँच प्रमुख क्षेत्रमा विषयगत कार्यशालामार्फत उत्साहपूर्वक नीतिगत अवधारणाहरू प्रस्तुत गरेका थिएः

● नीति तथा सुशासन,
● अनुसन्धान तथा विश्वविद्यालय,
● नवप्रवर्तन तथा उद्यमशीलता,
● युवा नेतृत्व तथा मार्गदर्शन,
● तथा डिजिटल एवं नागरिक संलग्नता।

कार्यक्रममा प्रस्तुति दिंदै नेपाल पोलिसी इन्स्टिच्युटका संस्थापक तथा अध्यक्ष एवं थाइल्यान्डस्थित किङ मोंगकुट्स युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजी नर्थ बैंककका प्राध्यापक डा. खगेन्द्रराज ढकालले भने, “नेपालसँग पहिले नै गहिरोसँग जोडिएको विश्वव्यापी समुदाय छ। नेपालको भविष्य केवल यसको सीमाभित्र मात्र निर्माण हुने छैन। विश्वभर रहेका नेपाली डायस्पोराको बौद्धिकता, सिर्जनशीलता र प्रतिबद्धतालाई नेपालले कति प्रभावकारी रूपमा जोड्न सक्छ भन्ने कुराले पनि नेपालको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।”

डा. ढकालले एनपीआइ फेलो लिजा महर्जनद्वारा हालै गरिएको प्रारम्भिक डायस्पोरा संलग्नता अध्ययनका निष्कर्षहरू पनि प्रस्तुत गरे। अमेरिका, बेलायत र अष्ट्रेलियास्थित नेपाली डायस्पोरा समुदायका अवलोकनहरू उल्लेख गर्दै उनले विश्वसँग जोडिएका नेपालीहरूमा नेपालका लागि योगदान गर्ने तीव्र इच्छा भए पनि केवल करिब २० प्रतिशतले मात्रै अर्थपूर्ण रूपमा संलग्न भएको अनुभव गरेको, जबकि झन्डै ७० प्रतिशतले योगदान गर्न चाहना व्यक्त गरे तापनि त्यसका लागि स्पष्ट मार्ग वा संयन्त्रको अभाव रहेको बताए।

“यसले हामीलाई विशाल अवसर रहेको देखाउँछ,” डा. ढकालले भने। “समस्या डायस्पोराले नेपाललाई माया गर्छ कि गर्दैन भन्ने होइन। वास्तविक चुनौती भनेको सद्भावनालाई अर्थपूर्ण सहकार्य तथा दीर्घकालीन राष्ट्रिय क्षमतामा रूपान्तरण गर्न सक्ने उचित माध्यम, विश्वसनीय प्लेटफर्म र संस्थागत संयन्त्र छन् कि छैनन् भन्ने हो।”

डा. ढकालले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले डायस्पोरा ज्ञान सञ्जाललाई अर्थपूर्ण रूपमा संलग्न गराउने विषयमा गहिरो रुचि व्यक्त गरेको जानकारी पनि दिए। उनले डायस्पोरा समुदायहरूबाट उनीहरू वास्तवमै कसरी योगदान गर्न र संलग्न हुन चाहन्छन् भन्नेबारे प्रत्यक्ष सुझाव सुन्न मन्त्री विशेष रूपमा इच्छुक रहेको बताए।

उनले भविष्यका डायस्पोरा संलग्नता संयन्त्रहरू नेपाल र विश्वभर रहेका नेपाली दुवैका लागि लाभदायक हुने सहकार्यका रूपमा निर्माण हुनुपर्नेमा जोड दिए। साथै यस्तो दीर्घकालीन संलग्नता सहज बनाउन विश्वसनीय प्रणाली तथा व्यावहारिक मार्ग निर्माण गर्नु राज्य तथा सम्बन्धित संस्थाहरूको दायित्व भएको पनि उल्लेख गरे।

सहभागीहरूले थप संरचित डायस्पोरा संलग्नता नीतिगत ढाँचाको आवश्यकता रहेकोमा बलियो सहमति जनाउँदै वर्तमान सरकारले डायस्पोरालाई नेपालको व्यापक राष्ट्रिय विकास लक्ष्य हासिल गर्न महत्वपूर्ण रणनीतिक साझेदारका रूपमा बढ्दो रूपमा स्वीकार गरिरहेको उल्लेख गरे।

उनले ग्लोबल नेपाली प्रोफेसनल नेटवर्कका प्रतिनिधिहरूलाई संयुक्त नीति कार्यदलमा सहभागी हुन आह्वान गरे। उक्त कार्यदलले प्रारम्भिक “डायस्पोरा ज्ञान पुनर्पुँजीकरण ढाँचा” तथा सञ्चालन मार्गचित्र विकास गर्ने दिशामा काम गर्नेछ। उक्त ढाँचाले संरचित संलग्नता संयन्त्रमार्फत डायस्पोरा पेशाकर्मी तथा सञ्जाल, नेपालस्थित संस्था तथा साझेदारहरू, र सम्बन्धित सरकारी निकायहरूलाई जोड्ने सहकार्यात्मक तथा पारस्परिक लाभदायक प्रणालीको परिकल्पना गरेको छ।

डा. ढकालका अनुसार सञ्चालन अवधारणा पत्रको प्रारम्भिक मस्यौदा आगामी दुई साताभित्र तयार हुने अपेक्षा गरिएको छ। त्यसपछि यो संवादलाई क्रमशः विश्वभरका नेपाली ज्ञान सञ्जाल तथा पेशागत समुदायहरूसम्म विस्तार गरिनेछ।

कार्यक्रममा नेपाली मूलका प्रविधि क्षेत्रका नेतृत्वकर्ता, पत्रकार, वित्तीय क्षेत्रका विज्ञ, प्राध्यापक, अनुसन्धानकर्ता, थिंक-ट्यांक प्रतिनिधि, उद्यमी तथा सिलिकन भ्यालीका स्ट्यानफोर्डसम्बद्ध विद्वान् एवं पेशाकर्मीहरूको सहभागिता रहेको थियो।

आयोजकहरूले स्ट्यानफोर्ड संवादलाई विश्वभर छरिएका नेपाली विज्ञतालाई व्यावहारिक, संस्थागत तथा भविष्यउन्मुख दृष्टिकोणमार्फत नेपालले कसरी अझ प्रभावकारी रूपमा संलग्न गराउन सक्छ भन्ने विषयमा व्यापक अन्तरराष्ट्रिय संवादको सुरुवातका रूपमा लिइएको बताएका छन्।